Köpek ve Kedilerde Obezite: Sessiz Bir Salgın

Evcil hayvanlarımızın kilolu olması sevimli görünebilir; ancak veteriner hekimler olarak bunun ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini biliyoruz. Dünyanın çeşitli bölgelerinde yapılan çalışmalar, köpek popülasyonunda obezite görülme sıklığının %22 ila %40 arasında olduğunu tahmin etmektedir. En son yayınlanan veriler, Avustralya’da yapılan ve köpeklerin %33,5’inin aşırı kilolu, %7,6’sının ise obez olarak sınıflandırıldığı büyük bir çalışmadan gelmektedir. Kedilerde obezite görülme sıklığı da benzerdir. Çoğu araştırmacı, insanlarda olduğu gibi, evcil hayvan popülasyonunda da obezite görülme sıklığının arttığı konusunda hemfikirdir.

Obezite Nedir ve Neden Oluşur?

Obezite, vücutta aşırı yağ birikimiyle karakterize edilen bir durumdur. Enerji alımının enerji harcamasını aşmasıyla ortaya çıkar; ancak bu basit denklem birçok faktörden etkilenebilir. Düzenli egzersiz eksikliği, düşük kaliteli ve kalori yoğun mamalar, sahiplerin beslenme alışkanlıkları, fazla ödül mamaları ve özellikle acıktığı zannedilerek yapılan ilave beslemeler obeziteyi tetikleyen başlıca nedenlerdir.

Ebeveyn Faktörü

İnsan-hayvan ilişkisi de önemlidir ve obez kedi sahiplerinde bu ilişkinin daha yoğun olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, kedilerin davranışlarının sahipler tarafından yanlış yorumlanması da obeziteye katkıda bulunur. Birçok sahip, kedilerinin temas kurmasını açlık sinyali zannedebilir. Oysa kediler, yemek saatlerinde sosyal etkileşime doğal olarak ihtiyaç duymaz. Kedinin aç olmadığı hâlde temas kurduğu anlarda yiyecek verilirse, bu davranış kısa sürede öğrenilir ve pekiştirilir.

Köpeklerde ise; sahibinin köpeğin yemek yediğini izleme süresi (obez köpeklerde bu sürenin daha uzun olması muhtemeldir), evcil hayvan beslenmesine olan ilgi, sahibinin kendi obezitesi, sağlık bilinci ve düşük gelir seviyesi önemli faktörlerdir.

Beslenme faktörleri de obezite gelişiminde rol oynar. Köpeklerde obezite; öğün ve atıştırmalık sayısı, sofra artıkları verilmesi ve sahiplerin yemek hazırlarken köpeğin etrafta olmasıyla ilişkilidir. İlginç bir şekilde, diyet türü (hazır mama veya ev yapımı mama) obeziteye yatkınlık yaratmıyor gibi görünmektedir. Ancak mama fiyatı önemlidir; obez köpeklerin, daha pahalı mamalar yerine genellikle ucuz mamalarla beslendiği bildirilmiştir. Obez kediler ise çoğunlukla mamalarını serbest tüketebilmektedir.

Vücut Kondisyon Puanlaması (Body Condition Score): Biz Nasıl Fark Edebiliriz?

Evcil hayvan sahibinin, hayvanının BCS değerini küçümsemesi önemli bir risk faktörüdür. İki ayrı çalışmada sahiplerin %39’unun, veterinerlerinin değerlendirmesini bilmelerine rağmen hayvanlarının BCS’sini olduğundan düşük tahmin ettikleri görülmüştür.

BCS, deri altı yağ, karın yağı ve yüzeysel kas yapısını değerlendiren yarı nicel bir yöntemdir. En yaygın kullanılan sistem 9 puanlık şemadır. Sahiplerin kendi değerlendirmelerini yapabilmesi için 7 puanlık algoritma tabanlı yeni bir yaklaşım da geliştirilmiştir.

Orta düzeyde aşırı kilo bile evcil hayvanların yaşam süresini kısaltabilir. Ömür boyu süren bir çalışmada, 9 üzerinden 4–5 BCS’ye sahip Labrador Retriever’lar, 6–7 BCS’ye sahip benzerlerine kıyasla ortalama 1,8 yıl daha uzun yaşamıştır.

Uzun Ömür ve Beslenme Kısıtlaması

Yakın tarihli prospektif bir çalışma, Labrador Retriever'larda enerji kısıtlamasının yaşam süresini uzattığını doğrulamıştır. Çalışmada bir grup istedikleri kadar mama tüketirken, diğer gruba aynı yaş ve vücut yapısındaki benzerlerinin tükettiği miktarın %75’i verilmiştir. Enerji kısıtlanan grubun ortalama BCS değeri “optimal"e daha yakın bulunmuştur. Bu gruptaki köpekler ortanca 13 yıl yaşarken, serbest beslenen grup 11,2 yıl yaşamıştır.

Ek olarak, kilo kontrolünün kalça displazisi ve osteoartrit riskini azalttığı, glikoz toleransını iyileştirdiği belirtilmiştir.

Ne Yapmalı, Ne Yapmamalı?

Evcil hayvan sahiplerinin, reçetesiz satılan kilo yönetimi mamalarını kendi başlarına seçmesi önerilmez. Çünkü bu mamalar kalori yoğunluğu (kuru mamada 217–480 kcal/bardak arası değişebilir) ve besleme talimatları açısından ciddi farklılık gösterir. Kilo verme diyeti; tıbbi faktörler, evcil hayvanın ihtiyaçları ve sahibin yaşam tarzı dikkate alınarak seçilmelidir.

Kilo yönetiminde uyum çok önemlidir. Bu nedenle sahiplerin kaygılarının dinlenmesi ve uygun diyetin seçilmesi başarı oranını artırır.

Diyet Yönetimi

Kilo verme protokolü her hastaya özel olarak planlanmalıdır. Tam enerji kısıtlaması (açlık diyeti) kilo kaybı sağlasa da, kas dokusu kaybına yol açabilir ve düzenli klinik takip gerektirir. Bu nedenle genellikle yağ ve enerji yönünden kısıtlı, protein ve mikro besin açısından desteklenmiş özel kilo verme mamaları tercih edilir.

Protein takviyesi, yağsız doku kaybını azaltır. Mikro besin takviyesi ise eksikliklerin ortaya çıkmasını önler.

Hayat Tarzı Yönetimi

Fiziksel aktiviteyi artırmak diyet tedavisini destekler; yağ kaybını artırır ve yağsız doku kaybını azaltabilir. Egzersiz aynı zamanda kilo verildikten sonra hızlı kilo alımını önlemeye yardımcı olabilir. Program hayvanın sağlık durumuna göre düzenlenmelidir.

Köpekler için uygun egzersizler:

• Tasmayla yürüyüş

• Yüzme

• Hidroterapi

• Koşu bandı

Kediler için uygun aktiviteler:

• Oyun süresini artırmak

• Olta oyuncakları

• Hareketli oyuncaklar

• Mama bulmacaları

• Mama kabını farklı odalara taşıyarak hareket teşviki

Obezite; erken müdahale, düzenli fiziksel aktivite ve doğru beslenme ile önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır. Veteriner hekimler ve evcil hayvan ebeveynleri olarak, bu konuda farkındalığı artırmak ve sağlıklı yaşamı teşvik etmek hepimizin sorumluluğudur.

Veteriner Hekim Mert Mutlu

Kilo Problemi Sadece Bizim Değil: Evcil Hayvanlarımızın Da Sağlığı Tehlikede

Kilo probleminiz varsa, büyük olasılıkla kedi veya köpeğiniz de benzer bir durum yaşıyor olabilir. Bu ifade sert gelebilir, ancak hem bir pet ebeveyni hem de beslenme bilimiyle ilgilenen biri olarak gözlemlediğim bir gerçek var: Kendi kilosu yüksek olan bireylerin evcil hayvanlarında da obeziteye daha sık rastlanıyor.

Bu durum beni özellikle köpekler açısından daha fazla üzüyor; çünkü doğaları gereği hareketli, koşmayı seven ve yüksek enerjili bir yaşamı hak eden canlıların kan şekeri dengelerine, yani metabolik sistemlerine, farkında olmadan zarar veriyoruz.

Sorun Nereden Kaynaklanıyor?

Hem insanlarda hem de hayvanlarda:

• bilinçsiz diyet seçimleri,

• gereksiz ve sık atıştırmalıklar,

• yetersiz fiziksel aktivite

obezitenin temel nedenleri arasında yer alıyor.

Bilimsel araştırmalar ise tabloyu daha ilginç hâle getiriyor:Aynı evi paylaşan insanlar ve evcil hayvanlar, benzer bağırsak mikrobiyotasına sahip olabiliyor.Bağırsak mikrobiyotası; yağ yakımı, bağışıklık, hormon dengesi ve davranış gibi birçok sistemi etkileyen yüzlerce bakteriden oluşuyor. Dolayısıyla ev içinde paylaşılan yaşam tarzı, sadece bizi değil, evcil dostlarımızı da metabolik olarak şekillendiriyor.

Peki Bu Ne Anlama Geliyor?

Aslında kontrol bizde. Seçimleri yapan biziz.Kendi beslenme düzenimiz, buzdolabı alışkanlıklarımız, ödül ve mama tercihimiz — hepsi evcil hayvanlarımızın sağlığına doğrudan yansıyor.

Bu nedenle:Lütfen önce kendi soframızda, ardından kedi ve köpeğimizin mama seçiminde bilinçli tercihler yapalım.Doğru beslenme hem insanlar hem de hayvanlarda sağlıklı yaşamın temelini oluşturur.

Diyetisyen İsra Tan

Kaynaklar

• McGreevy PD, Thomson PC, Pride C, et al. Prevalence of obesity in dogs examined by Australian veterinary practices and the risk factors involved. Vet Rec 2005;156(22):695–702.

• Lund EM, Armstrong PJ, Kirk CA, et al. Prevalence and risk factors for obesity in adult dogs from private US veterinary practices. Intern J Appl Res Vet Med 2006;4(2):177–86.

• Colliard L, Paragon BM, Lemuet B, et al. Prevalence and risk factors of obesity in an urban population of healthy cats. J Feline Med Surg 2009;11(2):135–40.

• Laflamme D. Development and validation of a body condition score system for cats. A clinical tool. Feline Pract 1997;25:13–8.

• Morrison R, Penpraze V, Beber A, et al. Associations between obesity and physical activity in dogs: a preliminary investigation. J Small Anim Pract 2013;54:570–4.